Vandaag sprak iemand van de Vereniging Samenwerkende Ouder- en Patiëntorganisaties (VSOP) ons toe. Deze VSOP blijkt in het Engels Dutch Genetic Alliance te heten, en richt zich voornamelijk op ‘aandoeningen met een erfelijke component’ (zie blog van Yuri voor een discussie over naamgeving). Het ging in ieder geval over genetica, en wat mij betreft met name over de begrippen ‘genetisch’ en ‘erfelijk’.

Ik begon over dit begrip na te denken na de retorische vraag van deze persoon: “Hoe gaan we om met een ziekte die 70% genetisch is?” Iedere wetenschapper weet wat hij bedoelt met ‘genetisch’, namelijk dat we 70% van het vóórkomen van de ziekte door genetische aanleg kunnen verklaren. Oftewel als van twee genetisch identieke mensen er eentje de ziekte heeft, dan heeft de ander 70% kans de ziekte ook te krijgen. Maar hoe zou de gemiddelde Nederlander het interpreteren? Ik gok – puur op basis van wat ik om me heen hoor – iets dat lijkt op: iederéén heeft 70% kans op die ziekte. En dat is niet waar. Zelf gebruik ik het ook wel eens, gekscherend. Als mijn vriendin weer eens iets doet wat haar moeder ook altijd doet – ‘buitenspel’ roepen terwijl dat duidelijk niet zo is – zeg ik steevast: “Da’s genetissssch, hoor!” Mijn oma riep dat ooit een keer in soortgelijke context, en sindsdien gebruik ik het met een kleine knipoog naar haar.

Wat ik natuurlijk eigenlijk bedoel, is: “Da’s erfelijk, hoor!”, maar ja, dat klinkt minder leuk.‘70% genetisch’ staat gelijk aan ‘30% omgeving’. Oftewel, we kunnen 70% van de ziekte verklaren door genetische foutjes; de overige 30% schrijven we toe aan omgevingsfactoren, zoals geboorteomstandigheden, leefstijl en sociale omgeving. In de praktijk weten we vaak niet precies wat die omgevingsfactoren zijn, en is die 30% eigenlijk meer een soort onverklaarbare rest. En dus, zou je kunnen denken, hoe zeker is die 70%? Kan het ook 80%, of zelfs 100% worden, als we maar genoeg ontdekken? Dus is uiteindelijk alles 100% genetisch. En tja, er is wel wat voor te zeggen.

Verwarring alom dus, over die begrippen ‘genetisch’ en ‘erfelijk’, ook op Wikipedia. Als het aan mij ligt, spreken we nu af dat alles 100% genetisch is, maar slechts voor een gedeelte erfelijk.