In de laatste week van dit jaar schrijven de auteurs van sciencepalooza over hun wetenschappelijke hoogte- en dieptepunten van 2008, en over de torenhoge verwachtingen die ze voor het komende jaar hebben. Legio onderwerpen zullen de revue passeren: van de LHC tot het klimaat, van Obama tot Fokke en Sukke, van de grootste misverstanden in de genetica tot de grootste flops van het jaar. Tot en met 2 januari bijna elka dag een nieuwe aflevering, mis er geen één!

Voorspellingen vragen erom om niet uit te komen. Toch is er niets leuker dan voorspellen hoe de toekomst eruit zal zien. Tim waagt zich er graag aan. Wat ons te wachten staat in 2009…

Een top 5 vol veelbelovende ontwikkelingen die de komende jaren dik uit gaan betalen! Of niet… Ik doe graag aan voorspellingen dus keek ik in de afgelopen weken eens goed in m’n kristallen bol. En hier zijn ze dan, mijn potpourri, mijn jambalaya, mijn goulash aan hoopvolle verwachtingen voor 2009 en verder!

Net niet
Dat begint gelijk al goed, ik kan namelijk maar moeilijk een nummer 1 kiezen. Daarom een aantal nummers 1 die het net niet haalden. Ik wilde graag de deeltjesversneller, de Large Hadron Collider (LHC) op de grens van Frankrijk en Zwitserland als nummer 1. Maar na de euforie van het opstarten in september werd de LHC nog geen twee weken later de grootste flop van 2008. Nu maar hopen dat de ingenieurs die denken dat de ‘crash’ van de LHC een teken is dat de hele constructie van het ding vol fouten zit ongelijk krijgen. Dan is er misschien nog hoop voor de LHC in 2009 en de jaren daarop!

Een ander toppertje van 2008 is wat mij betreft de verkiezing van Obama als volgende president van de VS. Maar tot nu toe zijn er alleen nog maar beloftes; we houden het komende jaar de vinger aan de pols en de vingers gekruist.

Een laatste belofte met tot nu toe veel gebakken lucht; het bepalen van de DNA volgorde van je genoom onthult waar je toe in staat bent en waar je aan ten gronde zal gaan. De voorspellende waarde voor een bepaalde ziekte of een hoog IQ die bedrijven als 23&Me beloven is, als je de literatuur bijhoudt of eens goed de website van 23&Me doorspit, nihil (lees hierover vooral ook de andere stukken over ‘personal genomics‘ op sciencepalooza). Waarschijnlijk niet de komende jaren maar wel de komende decennia zal de voorspellende waarde van dit soort tests drastisch toenemen. Met deze kennis komt dan ook een enorme last en ik zie onze maatschappij nog wel gaan lijken op die van de profetisch film GATTACA uit 1997, met Ethan Hawke, Uma Thurman en Jude Law.

En dan nu mijn top 3 vol ontwikkelingen waar wel degelijk iets spannends is gebeurd in het afgelopen jaar en waar we (hopelijk) nog veel meer van gaan horen.

Drie
Een klimvriend van mij uit Frankrijk verdient een vermelding in de top 3 van dit jaar. Dr. Jean Livet ontwikkelde op een lab in Harvard de ‘Brainbow‘ muis. Naast het feit dat het een van de mooiste wetenschappelijke foto’s van het afgelopen jaar opleverde (zie plaatje aan het begin van dit stuk), maakt het de weg vrij voorbaanbrekend  hersenonderzoek zowel op het niveau van enkele neurons als op het niveau van de netwerken die neuronen vormen. Met deze technologische ontwikkeling komen we een stap dichterbij het begrijpen van  de functie van een orgaan dat ons mensen zo ‘speciaal’ maakt; onze hersenen.

Twee
Ik schreef eind augustus over mijn bezoek aan een congres in Cambridge in Engeland en de opkomst van ‘systeem biologie‘. Ik zag daar wat mij betreft de beste presentatie van 2008 door Eric Schadt van farmaceut Merck en daarmee een van de mooiste relatief nieuwe manieren van onderzoek doen van het afgelopen jaar. Schadt vertelde hoe zijn onderzoeksteam, door het bestuderen van een systeem in z’n geheel (bijvoorbeeld een mens of bacterie), ontdekkingen doet die ze nooit zouden hebben gedaan als ze een meer klassieke benadering hadden genomen (een meer klassieke benadering zou de bestudering van bijvoorbeeld één tot een handvol eiwitten zijn).

De moeilijkheid van zulk onderzoek is de hoeveelheid aan data. De daaropvolgende analyse vereist onder andere een enorme batterij aan computers en rekenuren. Maar het succes van Schadt is niet gering en het heeft geleid tot een hele partij aan potentiële medicijnen die Merck op dit moment aan het testen is. Het komende jaar verhuist het onderzoeksteam van Schadt van Seattle naar Boston. Hij komt dus bij mij om de hoek werken, ik hoop dat ik ‘m dit jaar eens kan ontmoeten.

Eén
Stamcellen zijn nog altijd net zo controversieel als dat ze veelbelovend zijn. Ondanks deze controverse blijven nieuwe ontdekkingen zich razendsnel opstapelen. Een klein greep uit die van 2008: het is een Japanse en twee Amerikaanse onderzoeksgroepen gelukt om stamcellen te maken uit oude volwassen huidcellen simpelweg door de cellen bloot te stellen aan een paar specifieke eiwitten. Andere groepen hebben ‘zieke stamcellen‘ gemaakt om ziektes zoals Parkinson eindelijk op een systematische manier te kunnen bestuderen.

Daarnaast keurden de Engelsen dit jaar een controversiële wet goed die de weg vrijmaakt naar de creatie van stamcellen uit ‘cybrids’; een embryo bestaande uit menselijk DNA en een dierlijk omhulsel. Daarnaast zullen hier in de VS, onder Obama, hopelijk de strenge federale restricties van stamcelonderzoek worden gehaald. Het wordt afwachten of landen zoals Nederland ook op de stamceltrein springen en soepeler worden met het goedkeuren van meer en uitgebreider stamcelonderzoek. Dat valt echter te betwijfelen met de huidige sociaal-christelijke coalitie.