wikipedialogo

Hoe belachelijk het ook klinkt, maar het is mogelijk om genen te patenteren. Of iets preciezer: je kan kennis over een gen patenteren. De Univeristeit van Utah in Salt Lake City heeft het patent op kennis over een natuurlijk voorkomende mutatie in het BRCA1 gen. Als je als vrouw drager bent van een gen met deze mutatie, dan heb je een verhoogde kans op borst- en eierstok-kanker. Samen met haar zus BRCA2, is BRCA1 verantwoordelijk voor 10-15% van alle erfelijke vormen van deze kankers. Dit patent uit 2001 heeft onlangs veel commotie veroorzaakt: iedere keer als een Europese patiënt getest wordt of ze draagster is van het gemuteerde gen, wil Utah knaken zien.

Dit wringt.

Ja, het is waar dat zonder enige beloning geen enkel farmaceutisch bedrijf een medicijn zal ontwikkelen. Ook ik erken dat. Daarom krijgen die bedrijven voor een bepaalde tijd een monopoliepositie. Soms gaat dat trouwens mis: goedkope AIDS-medicijnen in Afrika zijn lang tegengehouden door farmaceutische bedrijven omdat de monopolie-tijd nog niet was verstreken. (Ja lekker ethisch! Dat heet nu Kapitalisme.)

Maar Utah heeft niet een BRCA1 gen ontwikkeld. Dat gen was er al miljoenen jaren. Of anders dan heet de maker nog altijd God. Ook de test hebben ze niet ontwikkeld. Sterker nog, door dit patent wordt de ontwikkeling van goedkopere, efficiëntere tests onmogelijk gemaakt. We hebben het hier niet over een patent op ‘de gloeilamp’ of ‘een griep vaccin’. Het patent is op ‘toepassing van kennis’. Informatie. Wetenschappelijk inzicht dat wordt opgedaan -meestal- in een universiteit. Betaald door de gemeenschap: ik, u, de buuv.

In deze specifieke BRCA1 zaak heeft de Universiteit van Utah het patent overgenomen van een biotech bedrijf. De reden: het bedrijf ondervond ‘weerstand’ vanuit de medische en wetenschappelijke hoek, alsmede van sommige overheden. (Je meent het.) Ja, het bedrijf heeft inderdaad geld en tijd geïnvesteerd in het onderzoek dat leidde naar de ontdekking van de mutatie, maar ze hebben geen medicijn in de markt gezet. En ze moeten hebben samengewerkt met een universitair ziekenhuis en talloze patiënten.

Belangrijker nog: het overgrote merendeel van de kennis die biotech bedrijven gebruiken voor hun onderzoek, is afkomstig van universitair en medisch onderzoek dat ze gratis kunnen raadplegen en gebruiken. Zij passen gemeenschaps-kennis gratis toe, maar wij betalen voor de toepassing van hùn kennis?! Begint het bij u inmiddels ook al te wringen?

Om een lang verhaal kort te maken: de Uni van Utah heeft haar patent-strijd gewonnen, en mag geld innen in de EU. Ik snap dat de rechter zich aan de wet moet houden, maar misschien is de wet wel verkeerd? Het is maar een idee dat ik hier poneer…

Sommige klinisch genetici hebben al gezegd het patent te negeren. Ik sluit me daar volledig bij aan. Geïnspireerd door het fenomeen ‘Reclaim the Streets‘ van eind jaren ‘90, roep ik hierbij: RECLAIM THE KNOWLEDGE!