99% van ons genoom is hetzelfde als dat van chimpanzees. Hoe kan het dat we toch zo anders zijn? De afgelopen week hadden we in ons master programma een thema week over de evolutie van de mens en door de praatjes van de studenten heb ik het een en ander geleerd over genen die misschien belangrijk zijn voor de ontwikkeling van taal en voor het lopen op twee benen.

Het FOXP2 gen is belangrijk om goed te kunnen praten. Dat hebben genetici ontdekt door te kijken naar een familie waarvan sommige familieleden niet kunnen praten en taal slecht begrijpen, terwijl ze verder mentaal gezond zijn. Het bleek dat een mutatie in het FOXP2 gen de oorzaak was van de taalproblemen. Interessant is ook dat het menselijk FOXP2 gen op twee plaatsen verschilt van het chimpanzee FOXP2 gen. Dat is opmerkelijk omdat het eigenlijk een gen is dat heel langzaam evolueert. Dus: ons FOXP2 gen is duidelijk anders dan dat van chimps en als het kapot is leren we niet praten. Zou FOXP2 ervoor gezorgd hebben dat we een taal hebben ontwikkeld?

Een ander typisch menselijk kenmerk is het lopen op twee benen. In een aantal verschillende families in Turkije leven mensen die niet op twee benen kunnen lopen (Uner Tan Syndroom). Zij lopen op handpalmen en voeten. Dus niet zoals baby’s: die kruipen op handen en knieën en ook niet zoals apen: die gebruiken hun knokkels. Het blijkt dat in verschillende families verschillende mutaties verantwoordelijk zijn voor dit syndroom. Door deze families te bestuderen kunnen we genen ontdekken die belangrijk zijn voor het lopen op twee benen. Ik ben erg benieuwd wat er gebeurt als er met zo’n gen een “knock-in” muis gemaakt wordt, een muis met het menselijke gen – zou ie rechtop lopen? Dat zal denk ik niet. Maar het zou me niet verbazen als iemand het experiment al aan het doen is.

De studenten die over deze genen een presentatie hielden waren nogal skeptisch. Ze vonden het maar mager wat de onderzoekers tot nu toe hadden gevonden. Ze hebben wel een punt natuurlijk, het is nog niet zo veel. Maar ik verwacht dat dit soort studies ons op den duur wel meer kunnen vertellen over welke genen of combinaties van genen ons (genetisch gezien) tot mens maken. En we hebben ook niet zo heel veel andere mogelijkheden om de genetische kant van de evolutie van taal of het rechtop lopen te onderzoeken. Genetische experimenten kunnen natuurlijk niet in mensen. Maar ziektes bestuderen moet toch gebeuren en dan is het spannend als we er nog een beetje kennis over onze eigen evolutie bij kado krijgen.