Smikkelende cellen‘Het Model’ is in mijn opinie één van de lastigste aspecten van wetenschap. Ik bedoel: hoe bestudeer je een biologisch fenomeen in een gecontroleerde lab-omgeving, en hoe vertaal je dat dan naar ‘de werkelijkheid’? (Voor de filosofen onder u: ik ben me ervan bewust dat er niet zoiets bestaat als ‘de werkelijkheid’, maar laten we voor het gemak even in de dagelijkse realiteit blijven.)

Is HIV wel in een aap te bestuderen? Is een T-cel (wit bloedlichaampje) wel een T-cel als het niet in het bloed maar in een plastic bakje groeit? Hoe boots je een bacteriële infectie na? Dit zijn belangrijke vragen die je moet stellen voordat je het onderzoek begint.

Een relatief nieuwe ontwikkeling in de immunologie (de studie van het afweersysteem) is het zgn ‘ex vivo’ systeem. Dat betekent: de gulden middenweg tussen ‘in vitro’ (losse cellen in plastic bakkie) en ‘in vivo’ (het intacte lichaam/een dier/’de werkelijkheid’). Men neemt een stuk huid dat overblijft na een operatie, en probeert te observeren hoe de immuuncellen zich gedragen in levend weefsel. Je kan ook keelamandelen gebruiken, of stukjes darm. Vaak is deze methode nog steeds een beetje klungelig, en het is ook best moeilijk de boel in leven te houden. Maar het is een begin moet je maar denken.

Ik vond een aardig artikel in PLoS Pathogens deze maand. Een groep wetenschappers uit Amerika en Australië laten zien hoe ‘dendritische cellen’ in de huid een parasiet opsmikkelen. Met leuke fimpjes voor de ongeduldige generatie (ik).

Even snel wat achtergrond: de huid is een belangrijke barrière tegen ziekteverwekkers zoals bacteriën, virussen en parasieten. Omdat er toch nog veel mis kan gaan, zitten er in de huid vele soorten immuuncellen die de wacht houden. Eén daarvan is mijn favoriet: de dendritische cel (DC), liefkozend ‘de poortwachter’ genoemd. Dit celtype houdt de boel in de gaten, en bij onraad slaat ie alarm. Meestal neemt deze cel een klein stukje van de indringer op en laat dat dan zien aan T-cellen. Zo onstaat een immuunreactie tegen de ziekteverwekker. (Voor meer info zie de Engelse wiki pagina over DCs. Ik sta in de voor de kwaliteit, want ik schreef er zelf aan mee ;-))

Goed, terug naar het artikel in PLoS. De onderzoekers gebruikten een muis die genetisch gemanipuleerd was. Iedere DC licht geel op (zie plaatje links boven), omdat een gen dat alleen afgelezen wordt in DCs gekoppeld is aan een lichtgevend molecuul (CD11c-YFP muis). Voor het onderzoek werd huid van de oren gebruikt (dus de cellen werden ‘ex vivo’ bestudeerd), en de resultaten waren (in een notendop):

1) de DCs in de onderste lagen van de huid ‘kruipen’ continu door het weefsel, op zoek naar snodaards (dit geldt niet voor DC in andere weefsels, en dit was dus een onverwacht resultaat). Klik hier voor fimpje (Quicktime, 5 MB, DC in geel, rest blauw). De cellen hebben niet hun typische vorm (plaatje boven) omdat ze in beweging zijn.

2) En na toevoegen van de ééncellige parasiet ‘Leishmania’ hielden de DCs op met bewegen en ‘aten’ ze de parasiet op via uitstulpingen van de celmembraan (pseudopods). Klik hier voor fimpje (Quicktime, 0.6 MB, gele DC, rode parasieten binnen/buiten de DC. Zie na 10 seconden de uitstulping).

Sta mij toe -als iemand die gepromoveerd is op DC- te zeggen dat het er nogal ‘cute’ uitziet, die slurpende DC. Enneh, petje af voor de onderzoekers want het is 1 ding om een stuk oor in een petrischaal te laten dobberen, maar het is wel wat anders om een beginnende immuunreactie te filmen!