Gerechtigheid! Gister kregen twee Fransen Françoise Barré-Sinoussi en Luc Montagnier de Nobelprijs voor de geneeskunde voor de ontdekking van HIV, de veroorzaker van de ziekte AIDS. Goed bericht om meerdere redenen: 1) omdat Barré-Sinoussi gelauwerd wordt. Zij was degene die de uiteindelijke proeven deed. 2) omdat een belangrijke (HIV) controverse (voorgoed) wordt beslecht door het Nobel-prijs comité(?)

Swoooooshhhh, terug naar de eighties. Het is de lente van 1983. In Parijs wordt onderzoek gedaan in de vakgroep van Montagnier naar retrovirussen die kanker veroorzaken in apen. Ondertussen is er ook in een hoekje van het lab een gepromoveerde onderzoekster bezig met materiaal van patiënten die lijden aan de ziekte AIDS. Al twee jaar gingen om volledig onbekende redenen gezonde mensen dood aan verkoudheidjes en normaliter onschuldige bacteriën. Zij wist als eerste een virus te isoleren en karakteriseren en ze kon het kweken op witte bloedlichaampjes. Samen met haar baas noemde ze het LAV (lymphadenopathy-associated virus), schreef een artikel en publiceerde het in Science. Bingo!

Maar toen begon het gedonder, samen met Montagnier stuurde zij ook een monster van het virus naar Robert Gallo die in de VS bij het National Cancer Institute werkte. Hij ging met zijn groep aan de slag en kwam een klein jaar later met dezelfde boodschap maar een andere naam: het HTLV-3b virus. Niet uit 1 patiënt maar uit meerdere patiënten geïsoleerd. En-passant veegde hij de vloer aan met de Fransen. Dit was het juiste virus. Daarbij kwam ook dat Gallo aan het werk was gegaan met de ontwikkeling van een detectietest voor het virus. Langzaam bleek echter dat het virus dat Gallo had geïsoleerd, verdacht veel op het virus uit Frankrijk leek. Iemand had zitten rommelen in het lab. Dit was de start voor een langslepend juridisch conflict daar het patent op die HIV-detectietest veel, heel veel geld waard was en nog steeds is.

Fraude, misleiding, spin, alle zaken die je niet wil (in je laboratorium) volgden: Gallo: “Ik heb het pakketje uit Frankrijk nooit gehad!”. Het conflict werd gepolitiseerd omdat er nationale eer in het spel was. Hier een goed stuk waarin uitvoerig de gebeurtenissen na de ontdekking worden opgesomd met alle onderzoekscommissies. Not-so-nice-if-your-name-is-Gallo. In 1987 besloten Chirac en Reagan dat beide onderzoekers op het patent kwamen. Later is de verhouding van die royalty’s verder in het voordeel van de Fransen verschoven omdat voortschreidend inzicht liet zien dat in Parijs de echte ontdekking was gedaan. Gerechtigheid.

En gisteren nog meer gerechtigheid. Ondanks dat Gallo belangrijk is geweest is voor het HIV veld door andere ontdekkingen en toepassingen is het oordeel van het Nobel-prijs comité een afstraffing van donkere praktijken en een beloning voor de vakgroep die als eerste Eureka! mocht roepen.