Een tijdje geleden kwam ik erachter dat ik allergisch ben voor ibuprofen. Een paar uur na het slikken kreeg ik rode vlekken over m’n hele gezicht die enorm gingen jeuken. Nu is gedeelde smart halve smart maar overdrijven is ook een vak; in Amerika worden elk jaar 2 miljoen bijwerkingen van medicijnen geregistreerd. Erger nog, er overlijden daar 100.000 mensen per jaar aan de gevolgen van bijwerkingen. Aangezien het de bedoeling is om van medicijnen te genezen zoekt de farmaceutische industrie dan ook naarstig naar manieren om bijwerkingen drastisch te verminderen.

Een van de grote problemen bij het toedienen van medicijnen is de dosering; hoeveelheden die de één gezond maken kunnen schadelijk of zelfs dodelijk zijn voor een ander.?? Een groep eiwitten, de zogenaamde CYP’s, speelt een belangrijke rol bij het omzetten van lichaamsvreemde stoffen in voor het lichaam afbreekbare producten. Dit gebeurt ook met medicijnen, vaak is het omzettingsproduct juist de (farmaceutisch) werkzame stof. De snelheid van omzetting is heel belangrijk voor de werking medicijnen. De genen die coderen voor CYP’s laten tussen personen vaak kleine verschillen (mutaties) zien die we polymorfismen noemen. Uiteindelijk kunnen deze kleine verschillen effect hebben op de omzetting van stoffen en daarmee op de werkzaamheid van medicijnen. Deze verschillen kunnen ook bestaan tussen verschillende rassen, er bestaan dan ook medicijnen die op basis van ras worden voorgeschreven. Het bekendste voorbeeld daarvan is BiDil, een middel voor bepaalde hart ziektes dat speciaal wordt voorgeschreven aan Afro-Amerikanen. Het voorschrijven van medicijnen op basis van ras wordt met de Engelse term ‘race-based medicine’ aangeduid.

Een recent artikel laat zien dat er haken en ogen zitten aan op ras-afgestemde medicatie. Daarvoor zijn de genomen (de complete DNA volgorde) van twee blanke moleculair biologen met elkaar vergeleken. Die van nobelprijs winnaar James Watson, ontrafelaar van de DNA structuur en de immer bescheiden ‘genoomjager’ Craig Venter.  In het artikel is vooral gekeken naar de verschillen in de CYP genen. Daarbij werd gevonden dat in een bepaald CYP-gen van James Watson een mutatie voorkomt waardoor hij medicijnen zoals codeïne slecht omzet (waarschijnlijk heeft hij een hogere dosis nodig dan Craig Venter om hetzelfde resultaat te krijgen). Deze mutatie komt normaal gesproken vooral bij Aziaten voor, slechts 3% van de blanke mensen heeft deze mutatie; op basis van ras alleen zou dan ook de verkeerde dosis zijn voorgeschreven. Nu zijn Watson en Venter twee mazzelpikken met een genoom waarvan de complete DNA volgorde bekend is. Voor ons normale stervelingen is dat nog niet weggelegd hoewel de prijs voor het bepalen van de DNA volgorde en andere technieken om polymorfismen in kaart te brengen snel aan het dalen zijn. Dus over een tijdje brengen we onze persoonlijke genoom-kaart mee naar de dokter, die dan z’n medicatie er op af kan stemmen.