Theorieën zijn weer helemaal terug! Terry besprak een paar weken geleden een stuk in NRC next dat stelde dat theorieën helemaal niet meer de drijvende kracht achter wetenschap zouden zijn. Ik ben het daar niet mee eens! Althans, het klopt niet altijd en steeds minder vaak.

Deze week ben ik op congres in Cambridge in Engeland. Met zo’n 100 andere wetenschappers wordt er vier dagen lang gesproken over hoe netwerken ons kunnen helpen bij het oplossen van complexe problemen. Met netwerken bedoel ik niet dat we in Cambridge zijn om te ‘netwerken’. Er is de laatste jaren een heel veld ontstaan dat kijkt naar hoe allerlei mechanismen in een bacterie of een mens met elkaar samenwerken. Als je deze interacties op papier zet dan krijg je een netwerk (zie het plaatje) en kan je de onderlinge relaties van al die mechanismes zien. Het congres wordt gesponsord door de ‘Wellcome Trust’ (de grote geldschieter van wetenschappelijk onderzoek in Engeland). Zo aan het einde van de week en na het zien van meer dan 70 presentaties heb ik er ook wel weer genoeg van. Ik sta ook te trappelen om weer aan het werk te gaan, want ik heb veel nieuwe ideeën opgedaan, veel nieuwe mensen leren kennen (toch ‘ge-netwerkt’) en veel geleerd, het was een succes!

De bijeengekomen wetenschappers denken dat we meer kunnen leren en bijvoorbeeld sneller medicijnen kunnen ontwikkelen als we naar hele organismes kijken, bijvoorbeeld mensen. Momenteel worden in laboratoria in de wereld voonamelijk kleine stukjes van een of andere mechanisme in de mens bestudeerd. Dat is heel belangrijk, en vaak interessant, maar je verliest gemakkelijk uit het oog hoe dat kleine detail past in het grotere geheel: de mens. Doordat de laatste jaren grote voortuigang is geboekt in het genereren en analyseren van enorme hoeveelheden data (zoals Terry al schreef) is juist de mogelijkheid ontstaan dat we een heel organisme, of een groot gedeelte van een organisme in één keer kunnen bestuderen.

Eén van de beste praatjes op het congres werd gegeven door een onderzoeker van Merck, één van de grootste pharmaceuten ter wereld. Hun hypothese was dat de lever en de hersenen met elkaar samenwerken (met elkaar communiceren) en dat deze signalen een rol spelen in de aanleg voor obesitas. Door een netwerk te bouwen van de signalen in de hersenen zelf en tussen de hersenen en de lever en daar vervolgens een super slimme hypothese gedreven data-analyse op los te laten hebben ze inderdaad de signalen gevonden die obesitas veroorzaken. Ze zijn zelfs nog verder gegaan door een ‘pil’ te ontwikkelen die de signalen verandert en daardoor obesitas bij muizen enorm vermindert. Natuurlijk gaan ze het medicijn nu uittesten bij mensen.

Kortom, zoals gebeurde met broeken met wijde pijpen, strakke pijpen, all-star schoenen, het afro-kapsel en Gerard Joling, alles wordt op een bepaald moment retro en dus per definitie hip. De theorie is weer helemaal terug!