Frans de Waal is een held, in ieder geval een van mijn wetenschappelijke helden. Hij is professor psychologie (eigenlijk vooral ‘apengedrag’) aan Emory University in Atlanta in de VS en stond vorig jaar in de lijst van meest invloedrijke personen van TIME magazine. In zijn mooiste werk laat hij zien dat moraal niet voorbehouden is aan mensen maar ook voorkomt bij apen. Daarnaast heeft hij op overtuigende wijze bewezen dat moraal niet iets is dat wij mensen onszelf hebben aangeleerd, maar juist gedrag is dat onder druk van selectie geëvolueerd is.

Maar nu even niet over moraal maar over het herkennen van jezelf. Daarmee bedoel ik of je jezelf herkent in een spiegel, of dat je je evenbeeld voor een ander individu houdt. Het herkennen van jezelf in een reflectie lijkt misschien niet heel spannend maar het wordt gezien als een teken dat je je in kan leven in een ander persoon. Zo valt het moment dat kinderen zichzelf beginnen te herkennen in hun spiegelbeeld samen met het moment dat ze zich ‘zorgen’ kunnen maken over een ander persoon. Bijvoorbeeld doordat ze een ander kind zien huilen.

Het werd algemeen aangenomen dat zelfherkenning voorbehouden was aan de ‘hogere’ diersoorten, zoals mensen, apen en dolfijnen. En de Waal heeft eerder laten zien dat ook Olifanten graag naar zichzelf kijken in de spiegel. Nu blijkt dat ook eksters zichzelf herkennen in een reflectie. Maar waarom is het nou handig dat eksters zichzelf kunnen herkennen? De Waal denkt dat het voor de ekster ook gunstig is om zichzelf in te leven in de situatie van een ander, en vooral in de situatie van soortgenoten. Eksters stelen namelijk niet alleen alles wat leuk glittert en glinstert maar beroven ook regelmatig de voedselopslag van andere eksters. Het is misschien daarom wel essentieel voor een ekster om het gedrag van een ander goed in te kunnen schatten.

Het leuke is dat de mogelijkheid tot inleving tot nu toe vooral werd gezien als gedrag dat handig is in sociale interacties met anderen. Het ekster verhaal voegt daar nog een dimensie aan toe en laat zien dat er een dief voor nodig is om een dief te herkennen.